Filtr ND: co to jest i jaki wybrać do filmowania?

Filtr ND, nazywany również filtrem szarym, ogranicza ilość światła docierającego do matrycy bez konieczności zmiany czasu migawki, przysłony lub ISO. Podczas filmowania pozwala zachować naturalne rozmycie ruchu i otwartą przysłonę nawet w pełnym słońcu. W fotografii umożliwia wydłużenie ekspozycji, aby rozmyć wodę, chmury lub ruch ludzi.

Najważniejszym parametrem jest liczba stopni przyciemnienia. ND8 zabiera 3 stopnie światła, ND16 zabiera 4, a ND64 zabiera 6. Za chwilę pokażę Ci, jak odczytywać oznaczenia i dobrać filtr do konkretnych ustawień.

Co oznaczają symbole ND2, ND4, ND8 i ND16?

Producenci stosują różne sposoby zapisu. Filtr opisany jako ND8 oraz filtr oznaczony ND 0.9 mają tę samą redukcję 3 stopni. Dlatego przed zakupem sprawdź w specyfikacji przede wszystkim liczbę stopni, a nie sam symbol na opakowaniu.

Do czego służy filtr ND podczas filmowania?

Załóżmy, że nagrywasz w 25 FPS i chcesz zachować czas migawki 1/50 s. W słoneczny dzień obraz może być prześwietlony nawet przy niskim ISO. Możesz przymknąć przysłonę, ale wtedy stracisz małą głębię ostrości. Możesz też skrócić migawkę, ale ruch stanie się ostrzejszy i bardziej nerwowy.

Filtr ND daje czwarte narzędzie kontroli ekspozycji. Przyciemnia światło przed obiektywem, dzięki czemu możesz pozostawić:

• wybraną liczbę klatek;
• czas migawki zapewniający naturalne rozmycie ruchu;
• przysłonę dającą potrzebną głębię ostrości;
• ISO odpowiednie dla danego aparatu.

To szczególnie przydatne przy wywiadach na zewnątrz, filmach reklamowych, teledyskach, ujęciach produktu i przebitkach nagrywanych w jasnym otoczeniu.

Jak dobrać moc filtra ND do filmowania?

Najpierw ustaw aparat tak, jak chcesz nagrywać: wybierz FPS, czas migawki, przysłonę i ISO. Dopiero potem sprawdź, o ile obraz jest za jasny.

Przykład: nagrywasz w 25 FPS, używasz migawki 1/50 s i przysłony f/2.8. Bez filtra poprawną ekspozycję uzyskujesz dopiero przy czasie 1/800 s. Aby wrócić do 1/50 s, musisz ograniczyć światło o 4 stopnie:

1/800, 1/400, 1/200, 1/100, 1/50

Potrzebujesz więc filtra ND16, który redukuje światło o 4 stopnie. Jeśli warunki się zmieniają, ponownie sprawdź ekspozycję. Nie wybieraj mocy wyłącznie na podstawie informacji, że jest słonecznie, ponieważ znaczenie mają także pora dnia, kierunek kamery, przysłona i ISO.

Jaki filtr ND do 25, 50 i 60 FPS?

Sama liczba klatek nie wskazuje jednej właściwej mocy filtra, ale wyższy FPS zwykle oznacza krótszy czas migawki:

• 25 FPS: punktem wyjścia jest 1/50 s;
• 50 FPS: około 1/100 s;
• 60 FPS: około 1/120 s;
• 100 FPS: około 1/200 s;
• 120 FPS: około 1/240 s.

Przy krótszej migawce do matrycy dociera mniej światła, więc do slow motion możesz potrzebować słabszego filtra niż do nagrania 25 FPS przy tej samej przysłonie i ISO. Zawsze dobieraj ND po ustawieniu całej ekspozycji.

Jeśli nie wiesz, jaki klatkaż wybrać, zacznij od poradnika 25, 30 czy 60 FPS. Proces przygotowania zwolnionych ujęć opisuję w artykule o tym, jak zrobić płynne slow motion.

Filtr ND stały czy regulowany?

Stały filtr ND

Stały filtr ma jedną wartość przyciemnienia, na przykład 3, 4 lub 6 stopni. Zwykle daje przewidywalny efekt i łatwo powtórzyć z nim ustawienia. Gdy światło się zmienia, trzeba jednak wymienić filtr albo skorygować inny parametr ekspozycji.

Stałe filtry sprawdzają się podczas zaplanowanych zdjęć, pracy z kilkoma kamerami i wszędzie tam, gdzie ważna jest powtarzalność koloru.

Regulowany filtr ND

Regulowany filtr ND, nazywany VND, zmienia przyciemnienie po obróceniu pierścienia. Jest szybki i wygodny podczas reportażu, pracy w pojedynkę oraz przechodzenia między cieniem a słońcem.

Nie obracaj go jednak bez końca. Filtry VND mają użyteczny zakres określony przez producenta. Po jego przekroczeniu może pojawić się ciemny wzór przypominający literę X, nierówne przyciemnienie lub mocna zmiana koloru. Szczególnie uważaj przy szerokich obiektywach i jasnym niebie.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze filtra ND?

• Neutralność koloru. Dobry filtr powinien możliwie mało zmieniać balans bieli. W praktyce każdy model warto przetestować.
• Ostrość obrazu. Słabe szkło może obniżać szczegółowość, szczególnie przy dłuższych ogniskowych i wysokiej rozdzielczości.
• Powłoki. Dobre powłoki ograniczają refleksy i ułatwiają czyszczenie powierzchni.
• Grubość oprawki. Zbyt gruba oprawka może powodować winietowanie na szerokim obiektywie.
• Zakres filtra VND. Węższy, dobrze kontrolowany zakres jest często bezpieczniejszy niż jeden filtr obiecujący obsługę wszystkich warunków.
• Średnica. Filtr musi pasować do gwintu obiektywu albo odpowiedniego adaptera.

Jeżeli masz kilka obiektywów, praktycznym rozwiązaniem jest zakup filtra pasującego do największej używanej średnicy i zastosowanie pierścieni redukcyjnych typu step-up. Jeden większy filtr może wtedy współpracować z kilkoma mniejszymi obiektywami. Sprawdź tylko, czy dodatkowe pierścienie nie powodują winietowania.

Jak używać filtra ND krok po kroku?

1. Wybierz rozdzielczość i FPS.
2. Ustaw odpowiedni czas migawki.
3. Wybierz przysłonę dla potrzebnej głębi ostrości.
4. Ustaw ISO oraz balans bieli.
5. Oceń ekspozycję bez filtra.
6. Załóż filtr o potrzebnej redukcji lub przyciemnij VND w jego bezpiecznym zakresie.
7. Sprawdź histogram, zebry albo miernik ekspozycji.
8. Powiększ obraz i oceń ostrość, kolor, rogi kadru oraz refleksy.
9. Nagraj próbkę z ruchem i odtwórz ją przed rozpoczęciem właściwego ujęcia.

W filtrze regulowanym zaznacz lub zapamiętaj pozycję pierścienia. Ułatwi to zachowanie podobnej ekspozycji w kolejnych ujęciach. Jeśli kamera wykonuje ruch, sprawdź cały jego przebieg, ponieważ jasność nieba i odbicia mogą zmieniać się wraz z kierunkiem obiektywu.

Filtr ND w fotografii

W fotografii filtr ND pozwala wydłużyć czas naświetlania w dzień. Możesz dzięki temu rozmyć wodę, ruch chmur, przejeżdżające samochody albo przechodzących ludzi. W portrecie filtr pomaga zachować otwartą przysłonę, gdy nawet najkrótszy czas migawki aparatu nie wystarcza.

Przy stałym filtrze przelicz czas ekspozycji według jego mocy. Jeśli bez filtra poprawny czas wynosi 1/125 s, po założeniu ND8, czyli 3 stopni, kolejne wartości to:

1/125, 1/60, 1/30, 1/15 s

Przy bardzo mocnych filtrach autofocus i pomiar światła mogą działać gorzej. Najpierw ustaw kadr oraz ostrość, a dopiero potem załóż filtr i wykonaj docelową ekspozycję. Przy długim czasie użyj statywu i wyłącz rozwiązania, które mogłyby przypadkowo poruszyć aparatem.

Filtr połówkowy ND

Połówkowy filtr ND jest ciemny tylko na części powierzchni, a pomiędzy strefą jasną i ciemną ma miękkie albo twarde przejście. Służy do wyrównania jasnego nieba z ciemniejszym krajobrazem.

Najwygodniejsze są prostokątne filtry w uchwycie, ponieważ można przesuwać granicę przyciemnienia. Okrągły filtr z przejściem dokładnie pośrodku narzuca położenie horyzontu i daje mniejszą swobodę kadrowania.

Najczęstsze problemy z filtrami ND

Zmiana koloru

Filtr powinien być neutralny, ale w praktyce może ocieplać, ochładzać albo przesuwać barwy. Wykonaj test przed ważnym nagraniem i ustaw ręczny balans bieli. Przy pracy wieloma kamerami sprawdź każdy zestaw osobno.

Ciemny wzór X

To typowy problem filtrów regulowanych ustawionych poza użytecznym zakresem. Cofnij pierścień do oznaczonej wartości maksymalnej. Jeśli nadal potrzebujesz mocniejszego przyciemnienia, użyj innego zakresu VND albo stałego filtra.

Winietowanie

Ciemne rogi mogą wynikać z grubej oprawki, kilku filtrów założonych jeden na drugi albo użycia szerokiego obiektywu. Wykonaj próbę na najkrótszej ogniskowej i unikaj niepotrzebnego łączenia wielu nakręcanych filtrów.

Refleksy i spadek kontrastu

Każda dodatkowa powierzchnia przed obiektywem może odbijać światło. Utrzymuj filtr w czystości, korzystaj z osłony przeciwsłonecznej, jeśli mieści się z filtrem, i obserwuj obraz przy zmianie kąta względem słońca.

Migotanie lamp i ekranów

Filtr ND nie usuwa migotania wynikającego z częstotliwości światła oraz ustawień migawki. Jeśli widzisz pasy lub pulsowanie, sprawdź poradnik o tym, dlaczego ekrany i diody LED migoczą podczas filmowania.

Najczęstsze błędy przy używaniu filtra ND

• Dobór mocy na oko. Najpierw ustaw kamerę i policz, ilu stopni redukcji potrzebujesz.
• Zmiana ekspozycji balansem bieli. Balans bieli odpowiada za kolor, a nie jasność obrazu.
• Przekręcanie VND poza oznaczony zakres. Może pojawić się wzór X i nierówne przyciemnienie.
• Łączenie wielu filtrów bez testu. Rośnie ryzyko winietowania, refleksów i zmiany koloru.
• Brudne szkło. Odciski palców są szczególnie widoczne pod światło.
• Założenie, że ND naprawia rolling shutter. Filtr kontroluje światło, ale nie zmienia sposobu odczytu matrycy.

Najczęstsze pytania o filtry ND

Co to jest filtr ND?

Filtr ND to filtr ograniczający ilość światła wpadającego do obiektywu. Pozwala zachować wybraną migawkę, przysłonę i ISO w jasnych warunkach.

Co oznacza ND8?

ND8 oznacza redukcję światła o 3 stopnie. Filtr przepuszcza jedną ósmą światła, czyli około 12,5%.

Jaki filtr ND wybrać do filmowania?

Wybór zależy od światła i ustawień kamery. Do szybkiej pracy w zmiennych warunkach wygodny jest dobrej jakości VND. Do powtarzalnych ujęć i pracy kilkoma kamerami warto rozważyć stałe filtry o kilku mocach.

Czy filtr ND wpływa na kolory?

Teoretycznie powinien przyciemniać wszystkie barwy jednakowo. W praktyce słabsze filtry mogą powodować zmianę koloru, dlatego przed ważnym nagraniem trzeba je przetestować.

Czy filtr ND usuwa rolling shutter?

Nie. Rolling shutter wynika głównie ze sposobu i szybkości odczytu matrycy. Filtr ND ogranicza światło i pomaga kontrolować ekspozycję, ale nie przyspiesza odczytu sensora.

Filtr ND: podsumowanie

Filtr ND pozwala zachować ustawienia odpowiedzialne za charakter obrazu, gdy w scenie jest zbyt jasno. Podczas filmowania pomaga utrzymać właściwy czas migawki i wybraną przysłonę. W fotografii umożliwia stosowanie dłuższych ekspozycji oraz otwartej przysłony w dzień.

Najpierw ustaw FPS, migawkę, przysłonę i ISO, a następnie policz potrzebną redukcję. Pamiętaj, że ND8 zabiera 3 stopnie, ND16 zabiera 4, a ND64 zabiera 6. W przypadku filtra regulowanego nie przekraczaj oznaczonego zakresu i zawsze sprawdzaj kolor oraz rogi kadru.

Jeżeli chcesz uporządkować również ekspozycję, ostrość, dźwięk i ustawienia kamery, zacznij od poradnika o podstawach filmowania.

Chcesz dobrać ustawienia i przećwiczyć filmowanie na swoim sprzęcie? Zobacz moje indywidualne szkolenie z filmowania i montażu.